instrument uit het cultuurduister

Australië

verder gaan naar zoemhoutreplica’s uit:


Afrika     Amazone    Europa    Melanesië    Noord-Amerika  Nieuwste aanwas   Oceanië

 

Terug naar beginpagina zoemhouten

 

 

 
 
vóór                                                      achter

 

ALGEMEEN AUSTRALIË

geen replica

 

1. Houtnerf en houtvlammen  

Nagemaakt volgens het natuurlijke ontwerp van een Australische houtsoort – de naam van de houtsoort is niet bekend

 

Phons Bakx, 1986

2-zijdig beschilderd

Met waterverf op hout,

afmeting: 38 x 4 cm
foto: Izz van Elk

 

opmerking:

gespleten punt door

veelvuldig gebruik

 

klankbron:

twee opstaande ronkfacetten;

lancetvorm is bedekt met een tiental vernislagen, levert een excellente loeiklank

 

 

 

FANNIE BAY, NORTH TERRITORIES
etnografische replica


2. Bidu Bidu

naar traditioneel bullroarer-model behorend tot een subgroep van de Larrakeeyah-bevolking, bekend als Binnimiginda ofwel de kustbewoners van Fannie Bay, tegenwoordug een urbanisatie­gebied van de stad Darwin,
North Territories, Australië
(bron: Central Australian Ceremonial Artefacts, internet) 

Phons Bakx, augustus 2009
één-zijdig beschilderd met acryl/waterverf
houtsoort: beuk - in 7 dwarsbanden uitgevijld
koord: handgeslagen vlasvezels
afmeting: 36 x 7 cm


 
Tijdens initiatiedienst onderwijzen vijf oudere, beschilderde mannen de geblinddoekte geïnitieerden dat het gezoem dat ze horen, de stem van Eruba is, de geest van een oude man die naar hun plek is gekomen om de novieten in een mangrovemoeras te ontvoeren. De jongens worden bang. Dan laat men de jongeren de zoemhouten zien. Eén van de zoemhoutdraaiers stapt naar voren en trekt een bidu-bidu eerst door zijn eigen okselholte en trekt vervolgens een figuur over zijn eigen beschilderde buik. Men meent dit eerst te moeten doen, daar anders de intens toegenomen magische kracht van de bidu-bidu anders de jongeman zou kunnen verwonden doordat het object vanzelf zijn buik zou binnendringen en hem doen opzwellen. Hierna haalt de initiator-meester het zoemhout door de okselholtes van de novieten en trekt bij elk van hen kortweg een figuur over hun naakte bovenlichaam. Intussen wordt de jongens verteld dat het geluid eigenlijk helemaal niet van een oude mansgeest afkomstig is, maar regelrecht wordt veroorzaakt door de bidu-bidu. Dan breekt een periode voor de novieten aan waarin zij de bidu-bidu’s bij zich moeten dragen teneinde door de magische kracht van het object te worden geholpen bij het vissen vangen, bij de jacht op kleine prooidieren en bij het inzamelen van wilde honing. Zij mogen in deze periode geen vrouw of niet-geïnitieerde in de bossen tegenkomen, die dan eventueel hun bidu-bidu zou kunnen zien, want daarvoor geldt een verbod. Daarom zijn beide partijen geïnstrueerd elkaar volledig te vermijden. Heeft een noviet ondanks dit verbod niet weten te beletten dat een vrouw zijn bidu-bidu zag, dan gaan de initiators over op het bedenken hoe de noviet alsook de vrouw in kwestie, op magische wijze kunnen worden gedood. Aan het einde van hun leerperiode worden de gebruikte bidu-bidu’s van de novieten kapot geslagen en verbrand. (bron: Otto Zerries)

 

 

 

 

ALGEMEEN AUSTRALIË
geen replica


3. Aboriginal streepmotieven

 

twee-zijdig beschilderd,

met waterverf  op hout,

 

Phons Bakx, zomer 1986

Afmeting 29 x 2,2 cm

 

Opmerking:

met topkraal - drie houtsegmenten haaks op elkaar vastgelijmd


klankbron:

zeer matige zoemklank,

Met opstaande ronkfacetten

 

 

 

 


GROOTE EYLANDT, GULF OF CARPENTARIA
etnografische replica

4. Oostenwind en Westenwind
Wit
 naar voorbeeld van de eerste van drie zeldzame zoemhouten van de Warnindhilyagwa-aboriginals uit Groote Eylandt, Gulf of Carpentaria, noordkust Australië.


Phons Bakx, augustus 2009
tweezijdig beschilderd met waterverf/acryl op plataanhout,
takeling van groene jute, koord: vlas
afmeting: 20 x 3,9 cm - (bron: prof. David Turner,
University of Toronto)


Opmerking:
 
Afmeting van dit zoemhout is kleiner dan oorspronkelijk origineel. Voor het overige is het een volwaardige replica. Van de origineel wordt gezegd dat het de moeite waard is deze in een eigen collectie op te nemen vanwege hun uiterste zeldzaamheid,want deze Groote Eylandt-bullroarer wordt gehouden zeldzamer te zijn dan welke andere ook afkomstig van het Australische vasteland.

Niettegenstaande werd de origineel te koop aangeboden voor € 1720 wat, gezien de internationale marktprijzen die voor etnografica heersen, niet ècht duur is.


Algemeen voor replica’s 4 – 5- 6:

Oorspronkelijk was het zoemhout niet eens bekend onder de verschillende clans van Groote Eylandt, maar door het organiseren van de sacrale Mardaiya:n-herdenkings­ceremonieën vanaf het Australische vasteland, veranderde dit ná 1920. Voor zover specialist David Turner kon nagaan, heeft het ontwerp van dit zoemhout zowel betrekking op de Oostenwind alsook op de Westenwind. Onder de bewoners van Groote Eylandt zijn het de Warnindhilyagwa die zich identificeren als de clan van de Oostenwind ofwel de ‘Mamariga’. Daarentegen is de Westenwind een aangelegenheid van de stam der Warngunwadarrbalangwa, die zichzelf om symbolische redenen ‘Bara-clan’ (= Westenwind) noemt. Ook is het niet uitgesloten dat op Groote Eylandt, gezien de gehanteerde kleursymboliek, een bepaald deel van de Warnindhilyagwa-clan zich als groep met de “Witte Wind” identificeerde.
- Het was ten strengste verboden dat vrouwen en niet-geïnitieerden het origineel te zien kregen.

 

 

 

 

 

 

 

 


achter                                             vóór


GROOTE EYLANDT, GULF OF CARPENTARIA

etnografische replica

5. Oostenwind - Westenwind
Rood
 
naar een tweede voorbeeld van één van drie zeldzame zoemhouten van de Warnindhilyagwa-aboriginals uit Groote Eylandt, Gulf of Carpentaria, noordkust Australië.


Phons Bakx, augustus 2009
tweezijdig beschilderd met
waterverf/acryl op iepenhout,
takeling van groene jute,
koord: vlas
afmeting: 26,4 x 3,8 cm
 (bron: prof. David Turner, University of Toronto)


Opmerking:
afmeting van dit zoemhout benadert de ware grootte van het oorspronkelijke origineel. Voor het overige is ernaar gestreefd om een volwaardige replica te maken, maar het origineel was dusdanig gehavend (afgebladderde en met water doorlopen verfdelen) dat er op bepaalde gedeelten eigenlijk een geheel nieuw beeld is ontstaan. Het is niet uitgesloten dat op Groote Eylandt een bepaalde clan van de Warnindhilyagwa-aboriginals zich met de  “Rode Wind” identificeren. - Van het origineel kan worden gesteld dat het verboden is te worden gezien door vrouwen en niet-geïnitieerden.

 

 

 

 

 

GROOTE EYLANDT, GULF OF CARPENTARIA

etnografische replica


6. Oostenwind - Westenwind
Geel

naar voorbeeld van één van drie zeer zeldzame bullroarers van de Warnindhilyagwa-aboriginals van Groote Eylandt, Gulf of Carpentaria, noordkust Australië.

 

Phons Bakx, augustus 2009 – tweezijdig beschilderd met waterverf/acryl op iepenhout, takeling van groene jute aan de top [20 x 3,9 cm] (bron: prof. David Turner, University of Toronto)


Opmerking: afmeting van dit zoemhout benadert oorspronkelijke grootte van het origineel. Voor het overige is ernaar gestreefd om een volwaardige replica te maken, maar het origineel was dusdanig gehavend (de verf was afgebladderde en met water doorlopen) dat op bepaalde plaatsen feitelijk een nieuw beeld is ontstaan.


Gezien de kleursymboliek is het niet uitgesloten dat op Groote Eylandt een bepaald deel van de
Warnindhilyagwa-clan zich met de
 “Gele Wind” identificeren.


achter                                                                            vóór

 

 

 

 

 

DARLING RANGE, ZUIDWEST-AUSTRLIË

etnografische replica


7. Turndun in Wunda-stijl

 

naar voorbeeld van een traditionele bullroarer

uit (vermoedelijk) Darling Range, Zuidwest-Australië (bron: internet).

Phons Bakx, augustus 2009 
iepenhout, éénzijdig bewerkt met getrokken en uitgesneden strepen, bewerkt met bruinsoortige waterverf en harslak,

koord: gepland is om deze turndun te voorzien
van gesponnen mensenhaar
afmeting 27,9 x 5,8 cm


Opmerking:
 De primitive ingekerfde zig-zag-figuur verwijst naar de kronkeling van een slang, en verwijst traditiegetrouw naar de West-Australische wunda-stijl. Het touw van dit soort bullroarers is gewoonlijk uit handgetwijnd mensenhaar gemaakt. Het origineel was verboden te worden gezien door vrouwen
en niet-geïnitieerden.

 

 

 

ZUID-AUSTRALIË
etnografische replica


8. Turndun
met stervormen

 

naar voorbeeld van een traditionele
turndun uit Zuid-Australië
(bron: internet)


Phons Bakx, augustus 2009
éénzijdig bewerkt met
ingeslagen gaten in de voorzijde
en gebrand oppervlak,
beschilderd met waterverf op iepenhout

koord: handgeslagen mensenhaar
(in voorbereidfing)
afmeting: 27,9 x 5,8 cm


Opmerking:
 Het origineel was
afkomstig uit Zuid-Australië
(exacte locatie en bevolkingsgroep
niet bekend). Het authentieke zoemhout werd
in de jaren ’50 van de vorige eeuw gemaakt.

 

 

 

 

 

FORTESQUE RIVER / DE GREY RIVER
etnografische replica

 

9. Boonangharrie

naar traditioneel bullroarer-model van de
Maratunia-stam, levend tussen Fortesque River
en De Grey-River, West-Australië
(bron: internet)

Phons Bakx, augustus 2009
acryl/waterverf op een tropische houtsoort
 met uitgevijld knop­ornament (zonder gat)
en ingekerfde lijnen overdwars
koord: raffia, met raffia takeling 
afmeting: 39,3 x 3 cm

Opmerking: de oorspronkelijke boonangharries van de Maratunia-stam zijn er in de eerste plaats om de macht van Djuno (‘Evilspirit’ of een doodbrengende geest) van de leefgemeenschap weg te houden tijdens de verscheidene stamrituelen, dansen en inwijdingsfestiviteiten. De zoemhouten klinken er ook ’s nachts, tijdens de ‘Jachtdans’ en de ‘Dans van de Oude Vrouwen’.
(bron: Otto Zerries, p. 123)

Het origineel stond onder strenge restrictie en mocht niet door vrouwen en niet-geïnitieerden worden gezien.

 

 

 


ARNHEMLAND
etnografische replica


10. Kurabudji

naar traditioneel bullroarer-model uit de 19e eeuw afkomstig uit Cobourg Peninsuala, Noord-Arnhemland, Australië

(bron: internet / de etnografische gegevens zijn niet bekend)

Phons Bakx, september 2009 – acrylverf op iepenhout,
met inkervingen in het houtoppervlak
koord: vlas - afmeting: 48 x 3 cm

 

Opmerking: Mogelijk draagt het origineel de naam kurabudji, en verwijst het daarmee naar het gebruik ervan tijdens 19e-eeuwse krokodil-rituelen van de Kakadu
nabij Port Essington. Het origineel had als functie de aanwezigheid kenbaar te maken van een zeer machtige geest. De kurbudji diende in ritualistische ceremoniën, aanvankelijk om deelnemers op te roepen bijeen te komen. Het felle geluid bereikte over enige afstand alle niet-ingewijden, zoals vrouwen en kinderen, om hen duidelijk te maken dat zij van de plaats weg moesten blijven waar de ceremonieën werden uitgevoerd. Naar verluidt, was het vroeger onder de Australiërs van Arnhemland een gewoonte om hun ceremonieën op te luisteren met de klank van een twintigtal bullroarers tegelijk, ten teken dat het hoogtepunt van hun ceremoniële manifestaties was genaderd.
  – Het origineel van deze replica is ingekerfd en werd met rode oker en witte klei-pigment bestreken.

 

 

 


 

 

 

 

 



 

ALGEMEEN AUSTRALIË

etnografische replica


11. Turndun

naar traditioneel zoemhout-model

de gegevens over locatie en
bevolking zijn hier niet bekend

 

 

 

 

 

 

NOORD-AUSTRALIË

 

etnografische replica


12. Turndun

naar traditioneel zoemhout-model -
gegevens over locatie en
bevolking onbekend, maar de vormgeving verraadt enigszins dat het een cultuurgemeenschap betreft
in de buurt van de Gulf Of Carpentaria

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

verder gaan naar zoemhoutreplica’s uit:


Afrika     Amazone    Europa    Melanesië    Noord-Amerika    Oceanië   Nieuwste aanwas