instrument uit het cultuurduister

AFRIKA

 

Hieronder: verder gaan naar zoemhoutreplica’s uit

Amazone    Australië    Europa  Nieuwste aanwas  Melanesië    Noord-Amerika     Oceanië


Terug naar beginpagina zoemhouten

 

 

CAMEROUN / GABON


etnografische replica

1. Edschibongo

 

naar een voorbeeld van traditioneel zoemhout van de Mpangwé-stam, grensgebied Cameroun met Gabon

 

Phons Bakx, mei 2009 – serienummer 021

verf: éénzijdig beschilderd met acryl / waterverf  houtsoort: walnoot - extra: ingesneden lijnen
koord: getwijnde raffia - afmeting: 20,5 x 7cm
foto: Izz van Elk

 

Edschibongo staat te boek als een malafide woudgeest, met name een die kinderen opvreet. Mannen en ingewijde jongens gebruikten het zoemhout dan ook als een kinderschrik. Vaak werd de aanwezige klank nog aangevuld met verhalen die de kinderen van hun moeder te horen kregen over de gevreesde kindervreter ‘Edschibongo’.





OUD-EGYPTE


replica prehistorie


2. Gebelên

 

tijdvak: Negadeh III (± 3300 v.C.),
locatie: Gebelên


Phons Bakx, juli 2009 - serienummer 025
verf: éénzijdig beschilderd met acryl/waterverf

houtsoort: walnoot - koord: gerode zijde 
afmeting: 28,3 x 4,2 cm - (bron: Hans Hickmann)
foto: Izz van Elk

 

opmerking: de overal aanwezige rode zig-zag staat voor een motief waaruit de
n-hieroglyfe uit voort zal komen, en dat een symbolische verwijzing inhoudt naar ‘water’ of ‘bron’. Bij het origineel is de top afgebroken en het missende gedeelte is in deze replica met een sectie grijstint opgevuld, waar zich – als het er al zat - ook het gat bevond.

Het origineel is niét echt met zekerheid tot zoemobject te benoemen, maar de bekende organoloog voor Oud-Egyptische muziekinstrumenten, Hans Hickmann,
vond het daarentegen wel zéér

voor de hand liggend.

 

 

 

 

 

NEDER-EGYPTE


etnografische replica


3. Chaschabet Al-Laff

(draaihout)

 

naar voorbeeld van een hedendaags, traditioneel zoemhout uit de stad Zagazig,
Neder-Egypte (bron: Hans Hickmann)


Phons Bakx, augustus 2009 – serienummer 028
verf: geen – houtsoort: mahonie extra: er zijn 30 gaten op de overlengse
hartlijn van het zoemhout geboord

afmeting: 25,5 x 4 cm

foto: Izz van Elk

 

het zoemhout geeft bij draaiing een licht fluitend geluid vanwege de open gaten



 

 

 

 

 

 

 

WEST-AFRIKA


etnografische replica


4. Rhombe

naar voorbeeld van een West-Afrikaans zoemhout (locatie en populatie niet bekend) waarvan het origineel gebrandschilderd was

Phons Bakx, december 2009 – serienummer 102
verf: zwarten en bruinen – houtsoort: ceder
de brandschildering is vervangen door verf
koord: hennep, gezwart
afmeting: 25,5 x 4 cm
foto: Izz van Elk

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 


KIVU-CONGO, MIDDEN-AFRIKA


etnografische replica


5. Tembwe
naar voorbeeld van een negentiende-eeuws zoemhout van de Bwamè, de geheim opererende luipaardmannen behorend tot de Bembe-stam, nabij het Tanganyika-meer, Kivu-Congo (Congo Democr. Republiek)

PhB – november/december 2009 – houtsoort: afzelia – techniek: uitsnijden, bijenwas opvulling, acryl/waterverf; koord: gevlochten raffia - afmeting: 27,3 x 5 cm - foto: Izz van Elk – serienummer 098

Het origineel van dit zoemhout belichaamde de godheid Tembwe. Op deze zijde (ook wel nachtzijde genoemd) is de kameleon Kembe in zwart-blauw gebla­ker­d hout uitge­sneden met onder hem een “vaagschijnende” maansikkel naast zijn staart. Kembe symboliseert voor de Bwamè-leden de door­lopende metamor­foses van het organische leven.

Op het origineel werd aan de top van de even­eens enkele kleine magische objecten aangebracht die met copaal-hars aan het hout werden vast­gemaakt. De andere zijde (dagzijde) toont in hoofdzaak twee markeringen: de snorbeharing van een luipaard en in het centrum een drievoudige cirkel (deze zijde is goor mij niet nagemaakt). Het oude origineel is van hout, werd in vuur gezwart en van raffia-koord voorzien. De dag-zijde werd bewerkt met verpulver­de kalksteen afkomstig uit de oesterschelp van het Iridina spekii-schelp­diertje. Het originele zoemhout werd grotendeels met rode en bruine oker beschilderd.
Aan de ran­den van de dagzijde werden naast het blanke centrale vlak, rode ribbels aangebracht. Voor de Bembe had Tembwe de kracht en de uitstraling van een godheid, die zich in twee hoedanigheden manifesteerde: als zoemhout-god en als luipaard-god.

 

 

MALI, WEST-AFRIKA

etnografische replica


6. Dama / Imina-Na / Po
naar voorbeeld van een traditioneel zoemhout van de
Dogon-bevolking uit Mali.


PhB – december 2009, houtsoort: makoré tweezijdig beschilderd met transparant rode acrylverf-  afmeting: 25,7 x 4 cm -
serienummer 100 – foto: Izz van Elk

De diverse Dogon-stammen van Mali gebruiken het zoemhout nog steeds op verschillende manieren (en onder verschillende namen) en dient bij hun complexe rituelen en ceremoniële dan­sen. Eén daarvan wordt toegepast ter beëindiging van een rouwperiode na een begrafenis. Er bestaat hiervan nog een indruk­wekkende etnomusico­logische audio-veldopname. Het zoemhout verklankt de stem van Dama, een stem uit een andere (parallelle) wereld, die ooit als allereerste Dogon-voorouder ook voor het eerst met de dood is geconfonteerd. Op de geluidsopname hoort men temidden van de stilte van het dorp alleen nog maar het aantal blaffen­de honden toenemen, geschrok­ken van het zoem­houtgeluid maar kennelijk daar ook bang voor. Een ritualist slingert bij het vallen van de avond het zoemhout, dat tevens het signaal inhoudt voor een groep gemas­kerde mannen een optocht door het dorp te begin­nen. Vrouwen en kinde­ren verdwijnen onmiddellijk in de huizen, want ze mogen de gemaskerden niet voorbij zien komen. Als het toelaat, speelt het schijnsel van de maan een rol mee in de enscenering van de zoem­hout­draaier, die zolang hij kan zal draaien die avond, en daarbij stap­voets een rondgang door het dorp maakt. De stem van Dama (het zoemgeluid) wordt ook wel uitgelegd als de eerste openbaring van het “woord” gericht aan de mens­heid.
De zoemhoutnaam Imina-Na wordt taalkundig geïnterpreteerd als de “Stem van het Grote Masker”. Afhankelijk van de regio der Dogon, wordt dit specifieke zoemhout, gemaakt uit twee roodkleurige metalen of houten lancetvormen, ook wel wara of dannu genoemd.

 

 

 

 

 

 


ZUID-SENEGAL, WEST-AFRIKA

etnografische replica


7. Rhombe naturelle
naar voorbeeld van een traditioneel zoemhout van de Diola-bevolking uit Casamance, Zuid-Senegal, West-Afrika.

PhB – december 2009, houtsoort: makoré – tweezijdig beschilderd met transparante roodbruine acrylverf-  serienummer 099 –  foto: Izz van Elk

De Diola-bevolking maakt 7% uit van de Senegalese bevolking en ze leven ten zuiden van de staat Gambia en de Gambia-rivier.

Het is karakteristiek voor de Diola’s dat hun maatschap­pij geen hiërarchische structuur kent: niemand is er werkelijk de baas. Op dorpsniveau wordt er door een raad van oudsten van dag-tot-dag beslissingen genomen. In Senegal geldt het zoemhout zeker nog als een instrument met animistische krachten. Het zoemhout wordt met een touw aan een stok verbonden wat de turbelentie van de wervelingen versterkt. De Diola pasten het toe om de bescherming af te roepen over de nieuw-ingewijdenen tijdens de besnijdenismanifestaties, maar anderzijds klinkt het ook tijdens begrafenisplechtigheden om het vertrek van de over­leden ziel te bevorderen.

 

 

 

ZUID-NIGERIA, WEST-AFRIKA

etnografische replica


8. Aja Orō
naar voorbeeld van een traditioneel zoemkoper van de Yoruba-stammen in
Zuid-Nigeria

PhB - december 2009 - houtsoort: ceder – acryl- en waterverf afmeting: 28,5 x 5,7 cm - serienummer 101 – foto Izz van Elk

Een uitzonderlijke traditie zijn de zoemhout van de Yoruba-bevolking in Nigeria.
Onder de Yoruba-bevolking van Nigeria bestaat het machtige geheim genootschap van de Ogboni, dat zichzelf in de Yoruba-maatschappij met veel politieke, juridische en spirituele functies belast. Het genootschap dateert van vóór de koloniale tijd. Deze oude staatsraad  van gerespecteerde ouderen oefende een ontzettende macht en invloed uit  in verscheidene rollen. Het verwikkelde zich in de verkiezing of verwijdering van een koning, organiseerde gerechtelijke hoorzittingen en bestrafte zondaars die “de heiligheid van de aarde”
 geweld aan deden. 

In deze diversiteit van machtsgelding
werd het zoemkoper (soms ook zoemhout) als signatuur
toegepast van de Ogboni.


 

 

 

 

 

w o r d t   v e r v o l g d

 

 

 

 

 

 

 

 

 


naar zoemhoutreplica’s uit

Amazone    Australië    Europa  Nieuwste aanwas  Melanesië    Noord-Amerika     Oceanië