een klank uit het cultuurduister

Eind negentiende eeuw schreef de Engelse zoöloog en etnoloog Alfred Cort Haddon (1855-1940) over het zoemhout, dat ‘dit op het oog onbeduidende speeltje’ wellicht één van de oudste, meest verspreide en heiligste religieuze symbolen in de wereld is.

Phons Bakx (1956) overwon de aarzeling om het complex rond het zoemhout te bestuderen, en nam het initiatief een ‘klein licht’ op te steken in het immense cultuurduister waarin dit klankinstrument zich bevindt.

In het Zeeuwse stadje Veere stond het Schots-Zeeuws Cultureel Festival (15-17.9.00) in het teken van het vroegere handelsverkeer tussen Zeeland en Schotland. In dit festival werd stil gestaan bij het feit dat vroeger het leven van alledag doortrokken was van de (genezers)praktijken der heksen. Zowel in de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden als ook in Schotland waren de erkende beoefenaars van het zogeheten paganisme actief.

Op het podium van de Veerse Raadzaal verschenen de Schotse volksmuzikant Lindsay Porteous en de verhalenverteller Ewan McVicar. Tesamen met het Kwintes Ensemble uit Middelburg droegen zij een mondharpconcert op als reminiscentie aan twee zestiende-eeuwse heksen, nl. Digna Robberts (Veere, Zeeland) en Geillis Dvncane (Lothian, Schotland). De laatstgenoemde heks speelde de mondharp tijdens een heksenritueel in 1590 in het Schotse North Berwick, dat tot één van de geruchtmakendste van de Britse geschiedenis wordt gerekend.

In 1987 reconstrueerde Phons Bakx deze Mamuthònes in Nederland in een gelijknamige straattheatergroep. De contacten die hierdoor met Sardinië ontstonden, leverden nieuwe informatie op over het archaïsche maskergebruik op het eiland. Zo zijn de magische praktijken rond de oude spinster Filonzana ook met dit maskergebruik verweven geraakt. In deze solitaire figuur leven de oude homerische opvattingen over leven en dood nog onverminderd voort.