BRES-ARTIKELEN

Phons Bakx schreef vier artikelen voor het
Nederlandse tijdschrift Bres (Keerpunten Mens en Cultuur)

hieronder een overzicht


BRES 193

(december 1998 - januari 1999)

De Mythische Muziek van de Mondharp

p. 35 - 44


als gedachten zich laten verdrijven:

De Kleinoodwaarde
van de Mondharp


De hedendaagse expansie van exotische muziekinstrumenten valt ook de mondharp ten deel. Een kleine mondiale schare van hedendaagse mondharpspecialisten wisselt onderling geschiedkundige gegevens uit. De interesse voor het instrument groeit en via congressen, festivals, tijdschriften, mondharpconcerten, cd's, video's enzovoort worden veelzijdige contacten onderhouden. Hierdoor wordt de wereld van de geïnspireerde mondharpspeler alleen maar groter.

tekst: Phons Bakx
foto's: H. Postma


BRES 199

(december 1999 - januari 2000)

Zoemhout: Muziek van de Eerste Mens
p. 48 - 60


Zoemend Hout

een klank uit het cultuurduister


In de winter van 1986 op 1987 organiseerde antropologisch kunstenaar Phons Bakx in de Vleeshal van Middelburg en in Lokaal 01 in Breda, twee concerten rond het onbekende klankinstrument het zoemhout, ook wel snorrebot genoemd of xylo-aerofoon. Beide concerten werden door VPRO’s Wandelende Tak uitgezonden. [click respectievelijk: Vleeshal en Lokaal 01]. Het luisterpubliek kon kennismaken met een geluidsprincipe dat door de mens in de verre oertijd werd ontdekt.

Eind negentiende eeuw schreef de Engelse zoöloog en etnoloog Alfred Cort Haddon (1855-1940) over het zoemhout, dat ‘dit op het oog onbeduidende speeltje’ wellicht één van de oudste, meest verspreide en heiligste religieuze symbolen in de wereld is.

Phons Bakx (1956) overwon de aarzeling om het complex rond het zoemhout te bestuderen, en nam het initiatief een ‘klein licht’ op te steken in het immense cultuurduister waarin dit klankinstrument zich bevindt.


tekst: Phons Bakx
met tekeningen, kleur- en z/w-foto's


BRES 205
(december 2000 - januari 2001)

Hekserij in Schotland

p. 34 - 45


Machtsstrijd in Lothian

In het Zeeuwse stadje Veere stond het Schots-Zeeuws Cultureel Festival (15-17.9.00) in het teken van het vroegere handelsverkeer tussen Zeeland en Schotland. In dit festival werd stil gestaan bij het feit dat vroeger het leven van alledag doortrokken was van de (genezers)praktijken der heksen. Zowel in de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden als ook in Schotland waren de erkende beoefenaars van het zogeheten paganisme actief.

Op het podium van de Veerse Raadzaal verschenen de Schotse volksmuzikant Lindsay Porteous en de verhalenverteller Ewan McVicar. Tesamen met het Kwintes Ensemble uit Middelburg droegen zij een mondharpconcert op als reminiscentie aan twee zestiende-eeuwse heksen, nl. Digna Robberts (Veere, Zeeland) en Geillis Dvncane (Lothian, Schotland). De laatstgenoemde heks speelde de mondharp tijdens een heksenritueel in 1590 in het Schotse North Berwick, dat tot één van de geruchtmakendste van de Britse geschiedenis wordt gerekend.


tekst: Phons Bakx
met kleurenillustraties en -foto's


BRES 208
(juni - juli 2001)

De Occulte Spinster

p. 78 - 89


Filonzana
Occult Spinster van Sardinië

Op het eiland Sardinië, en met name in de streek Barbagia, stammen bepaalde rituelen uit de oud-hellenistische tijd en de prehistorie. De processie-optocht van de Mamuthònes is hiervan de bekendste: twee rijen dansende figuren met grove zwarte maskers, de rug behangen met talloze veebellen. Mogelijk kwamen deze rituele figuren zo’n 3000 jaar geleden op Sardinië tot ontwikkeling in de Nuraghe-cultuur (1500-238 v. Chr.).

In 1987 reconstrueerde Phons Bakx deze Mamuthònes in Nederland in een gelijknamige straattheatergroep. De contacten die hierdoor met Sardinië ontstonden, leverden nieuwe informatie op over het archaïsche maskergebruik op het eiland. Zo zijn de magische praktijken rond de oude spinster Filonzana ook met dit maskergebruik verweven geraakt. In deze solitaire figuur leven de oude homerische opvattingen over leven en dood nog onverminderd voort.

Een zeldzaam stukje cultuurhistorie uit het Middellandse Zeegebied waarin het oude Griekenland zich weerspiegelt.